MAAŞ HACZİ
Maaş haczi, borçlunun çalışarak elde ettiği gelirin belirli bir kısmının, alacaklının talebi üzerine icra dairesi aracılığıyla kesilerek alacaklıya aktarılması işlemidir. Uygulamada en sık karşılaşılan haciz türlerinden biri olması nedeniyle, konu hem işverenler hem çalışanlar hem de alacaklılar bakımından büyük önem taşımaktadır.
Maaş haczinin temel düzenlemesi İcra ve İflas Kanunu madde 83’te yer alır. İlgili madde doğrultusunda; borçlunun maaşı, ücreti, ikramiye ve benzeri süreklilik arz eden gelirleri haczedilebilir.
Ancak kanun, çalışma karşılığı alınan maaşların tamamen haczedilemeyeceğini, yalnızca kısmen haczedilebileceğini kabul etmiştir. İş Kanunu madde 35’te ise “İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez” kuralı getirilmiştir. Bu nedenle uygulamada bu gelirlerin yalnızca ¼'ü haczedilir. ¼ kuralının istisnası ise nafaka alacağıdır.
HANGİ GELİRLER HACZEDİLEBİLİR?
Borçlunun aylık maaşı, ikramiyesi, primi, fazla mesai ücreti gibi çalışma karşılığı kazandığı gelirleri haczedilebilirdir.
Emekli Maaşı Haczedilir mi?
Emekli maaşı, belli şartlar altında haczedilebilmektedir. Eğer borçlunun nafaka veya SGK prim borcu varsa, bir kısmına haciz konulabilir. Nafaka ve prim borcu dışında borçlunun maaşına haciz konmasına izin verdiği durumlarda da, emekli maaşı haczedilebilir.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Gibi İşçilik Alacakları Haczedilir mi?
Borçlunun hak kazandığı kıdem ve ihbar tazminatlarının tamamı haczedilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bu alacakların ücret alacağı olmadığı, dolayısıyla İş Kanunu ile getirilen ¼ sınırlamasının işçilik tazminatları için uygulanmayacağıdır. Dolayısıyla işçinin hesabına yatan kıdem veya ihbar tazminatı gibi alacakların tamamına haciz konulması mümkündür.
MAAŞ HACZİ NASIL UYGULANIR?
Maaş haczinin uygulanması için öncelikle alacaklının borçlu aleyhine icra takibi başlatması gerekmektedir. Takip başlatılmasının ardından, icra müdürlüğü tarafından ilamsız takiplerde ödeme emri veya ilama dayanan takiplerde icra emri hazırlanır ve borçluya tebliğ edilir. Borçlu tarafından itiraz edilmemesi halinde takip kesinleştirilir. Kesinleşen icra takibinde ise artık haciz aşamasına geçilir.
Alacaklının talebi üzerine icra dairesi, borçlunun çalıştığı işyerine yazı yazarak maaş haczi uygular. Bu haciz yazısında; borçlunun kimlik bilgileri, haczin kapsamı, borç miktarı, yapılacak ödemelerin aktarılması gereke icra hesabı gibi bilgiler yer alır.
İcra dairesinden gelen maaş haciz yazısı işveren üzerinde önemli yükümlülük doğurur. İşveren, yazı kendisine ulaştığı andan itibaren borçlunun bir sonraki maaşının haczedilebilir kısmını kesmek zorundadır. Maaş kesintisi yapmaz veya eksik yaparsa işveren bu durumdan sorumlu hale gelecektir.
Maaş kesintisi yaparken dikkat edilmesi gerek bir diğer husus ise, maaşın net miktarı üzerinden kesinti yapılması gerektiğidir. Örneğin 20.000-TL/Net maaş alan bir işçinin maaşından yapılacak ve icraya ödenecek kesinti 5.000-TL tutarında olacaktır.
Birden Fazla Maaş Haciz Yazısı Gelirse İşveren Nasıl Ödeme Yapmalıdır?
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum da borçlu aleyhine birden çok alacaklı tarafından takip başlatılmış olmasıdır.
Bu durumda işveren, ilk tebliğ edilen maaş haczi dosyasına ödemeyi yapmakla yükümlüdür. Diğer maaş haciz yazısı gelen icra dosyalarına ise sıraya alındıklarını bildiren bir dilekçe yazılmalıdır. İlk maaş haciz tebligatı yapılan dosyanın borcu tamamlandıktan sonra ise ikinci tebligatı gelen dosyaya ödeme yapılmaya başlanabilir.
Nafaka Alacaklarında Maaş Haczi Nasıl Uygulanır?
İlama bağlı nafaka alacağı öncelikli niteliktedir. Eğer ilamlı nafaka alacağı için maaş haciz yazısı tebliğ edildiyse, işveren burada aylık nafaka miktarını işçinin maaşından keserek icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür.
Ancak icra takibine dek işlemiş olan nafaka borcu ise adi niteliktedir. Aylık nafaka miktarı kesildikten sonra işçinin kalan maaşının ¼'ü ile birikmiş nafaka borcu ödenecektir. Bu kapsamda aylık devam eden nafakalar maaş haczi ile sürekli ve tam olarak ödenmeye devam ederken, birikmiş nafakalar için ¼ kuralı mevcuttur.
Yine borçlu aleyhine birden fazla icra takibi mevcutsa, aylık nafaka borcu öncelikli olduğundan, her halükarda kesinti yapılarak tam ödenmelidir. Aylık nafaka borcu kesintisi yapıldıktan sonra kalan maaş üzerinden, geri kalan dosyaların borcu ödenecektir. Ancak birikmiş nafakalar adi borç olduğundan öncelikli sayılmazlar. Bu nedenle daha önce maaş haczi tebligatı gelen bir dosya varsa, tebligatı önce gelen dosyanın borcunun bitmesi beklenir, akabinde birikmiş nafaka dosya borcuna kesinti yapılmalıdır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2015/3366 E. - 2017/5635 K 17.04.2017 T. “Somut olayda; takip dayanağı ilam boşanma, tazminat, nafakaya ilişkin olup, birikmiş ve işleyecek nafaka ile maddi tazminat alacağı takibe konulmuştur. İcra Müdürlüğü'nce, işyerine yazılan maaş haciz müzekkeresi ile işleyecek aylık nafakanın tamamı için haciz kararı verilmesinde Yasa'ya aykırılık yoktur. Adi alacak niteliğinde olan birikmiş nafaka ve tazminat alacağına ilişkin hacizde ise İİK'nun 83. maddesi uygulanması gerektiğine göre, borçlunun maaşından devam eden nafaka miktarı kadar kesinti yapılmasından sonra birikmiş nafaka ve tazminat alacağı için İİK'nun 83. maddesi uyarınca kesinti yapılmasında bir usulsüzlük bulunmamaktadır.”
MAAŞ HACZİ NASIL KALDIRILIR?
Maaştan yapılan kesinti, icra dosya borcu bitene kadar devam eder. Borç bittiğinde, icra dairesi, iş yerine maaştan icra kesintisi kaldırma müzekkeresi gönderir. İş yeri, bu müzekkereyi aldıktan sonra maaştan kesintiyi sonlandırabilir.
Uygulamada yaşanan sorunların çoğu mevzuat hükümlerinin bilinmemesi veya yanlış yorumlanmasından kaynaklanmaktadır. İşverenlerin, borçluların ve alacaklıların hak ve sorumluluklarını bilmesi, maaş haczi sürecinin hukuka uygun ve hızlı şekilde ilerlemesini sağlayacağından, süreç hakkında avukattan yardım alınmasını öneririz.