Kimler kıdem tazminatından faydalanabilir?
Kıdem tazminatından 4857 sayılı İş Kanunu, 5953 Sayılı Basın İş Kanunu ve 4373 Deniz İş Kanunu’na tabi işçiler yararlanabilmektedir.
İş Kanunu madde 4’te, kanundaki düzenlemelerden muaf tutulanlar sayılmıştır. İlgili maddeye göre; Deniz ve hava taşıma işlerinde, 50'den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde, Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri, Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde, Ev hizmetlerinde, çıraklar hakkında, Sporcular hakkında, Rehabilite edilenler hakkında ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde İş Kanunu uygulanmayacağından, bu kişiler başkaca bir kanun ile belirtilmediği müddetçe kıdem tazminatından yararlanamazlar.
Kıdem tazminatı için aranan şartlar nelerdir?
Kıdem tazminatından yararlanmak için iki temel şart aranmaktadır.
İşçinin aynı işverene ait aynı veya farklı işyerlerinde en az bir yıl çalışması bulunmalı ve iş sözleşmesinin işçinin veya işveren tarafından kıdem tazminatına hak kazanılacak şekilde sonlandırılması gerekmektedir.
Hangi İşten Ayrılma Sebepleri Kıdem Tazminatına Hak Kazandırır?
Kıdem tazminatı, her işten ayrılma sebebi sonucunda ödenmez.
işçinin haklı sebebi olmadan işten ayrılması yani istifa etmesi sonucunda kıdem tazminatı ödenmeyecektir. Aynı şekilde iş sözleşmesi, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (hırsızlık, devamsızlık, işverene zarar verme vb.) nedeniyle işveren tarafından feshedilmişse, işçi 1 yıldan fazla çalışması olmasına rağmen kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
İşçinin iş akdini haklı nedenle feshettiği ve kıdem tazminatına hak kazanabileceği durumlar ise şöyle sıralanabilir;
İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması,
İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı bir hastalığa yakalanması,
İşveren işçiyi, işin esaslı noktaları hakkında yanıltması,
İşverenin işçinin veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, sataşması,
İşveren işçiye cinsel tacizde bulunması,
İşçinin başka bir işçi tarafından cinsel tacize uğraması ve işverene bildirilmesine rağmen işverenin gerekli önlemleri almaması,
İşverenin işçinin ücretini sözleşmede anlaşılan veya kanun hükümlerine uygun şekilde ödememesi,
Erkek işçinin askerlik nedeniyle işten ayrılması,
Kadın işçinin evlendikten sonraki 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması,
İşçinin emeklilik (SGK’dan yaşlılık, emeklilik, malullük aylığı bağlanması) nedeniyle ayrılması,
İşçinin vefatı (mirasçılarına ödenir).
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin çalıştığı her tam yıl için, işçinin son brüt ücreti üzerinden 30 günlük brüt ücret tutarında hesaplanır. Yıl hesabından artan süreler de, oranlanarak bu tutara eklenir.
Kıdem tazminatı giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesap edilir. Brüt ücrete ek olarak düzenli ödenen prim, yol, yemek gibi yan haklar da hesaba dahil edilir.
Önemle belirtilmelidir ki kıdem tazminatı hesaplamasında aylık brüt ücretin bir tavan sınırı vardır. Hesaplamada dikkate alınacak brüt ücret, ilan edilen kıdem tazminatı tavan ücretini aşamaz.
Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Kıdem tazminatı için kanunda öngörülen zamanaşımı süresi 5 yıldır. İşçinin işten çıktığı tarihten itibaren kıdem tazminatını 5 yıl içinde talep etmesi gerekmektedir. Aksi halde kıdem tazminatı zamanaşımına uğrayacaktır.
Kıdem tazminatına hak kazanılan haller, somut olaya göre değişkenlik gösterdiğinden, kıdem tazminatı hakkında detaylı bilgi için avukat yardımı almanızı öneririz.