ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ
ANLAŞMALI BOŞANMA NEDİR?
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili kanun maddesi uyarınca; bir yıldan fazla süren evliliklerde, evlilik birliğinin temelinden sarsılması halinde, eşlerin boşanma ve boşanmanın tüm fer’ileri konusunda tam bir mutabakata varmaları durumunda, evlilik birliği anlaşmalı boşanma şeklinde sona erdirilebilir. Eşlerin anlaşmasına dayanan bu yol, özellikle hızlı ve pratik bir boşanma için tercih edilmektedir. Uygulamada anlaşmalı boşanmanın sağlıklı ve sorunsuz şekilde sonuçlanabilmesi ise büyük ölçüde usulüne uygun hazırlanmış bir anlaşmalı boşanma protokolüne bağlıdır.
ANLAŞMALI BOŞANMA DAVASININ ŞARTLARI NELERDİR?
Anlaşmalı boşanma davasının açılabilmesi için; evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi, hakimin tarafları bizzat dinleyerek tarafların iradelerini serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşmaya varmaları gerekmektedir. Bu düzenlemenin yazılı hali ise anlaşmalı boşanma protokolüdür.
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜNÜN HUKUKİ NİTELİĞİ NEDİR?
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma ve fer’ilerine ilişkin iradelerini ortaya koyan, mahkemece uygun bulunması halinde hükme esas alınan özel hukuk sözleşmesi niteliğindedir. Ancak bu sözleşme, hakimin onayına tabidir. Hakim, özellikle çocukların menfaati ve kamu düzeni açısından protokol hükümlerini denetler, çocuğun menfaatine veya kamu düzenine aykırı bulduğu maddeleri hükme esas almaz.
BOŞANMA PROTOKOLÜNDE HANGI UNSURLAR BULUNUR?
a. Protokolde Bulunması Zorunlu Olan Maddeler
Anlaşma protokolü her iki tarafın da haklarını koruyacak şekilde, titizlikle ve açıkça anlaşılır şekilde hazırlanmalıdır. Boşanma protokolünün içermesi gereken temel unsurlar şu şekilde sayılabilir:
1. Protokol, taraf bilgilerini içermelidir. Protokolde tarafların ad-soyad, T.C. kimlik numarası ve adres bilgileri açıkça yer almalıdır.
2. Tarafların, serbest iradeleriyle boşanmak istediklerine dair açık ve tereddüde yer vermeyen bir ifade bulunmalıdır.
3. Tarafların ortak çocukları varsa, boşanma protokolü mutlaka velayet düzenlemesini içermelidir. Çocuğun velayetinin kime verileceği, velayet verilmeyen ebeveyn ile çocuğun görüşme gün ve saatleri de açıkça protokolde yazmalıdır. Velayet verilmeyen ebeveyn ile çocuğun görüşme günleri, belirsizliğe yer vermeyecek açıklıkta olmalıdır. Örneğin protokole yazılan “baba ile çocuk ayda bir görüşme sağlayacaktır” gibi hangi gün olduğu belirlenemeyen ifadeler, geçerli değildir.
4. Çocuk için iştirak nafakası ve eş için yoksulluk nafakasının ödenip ödenmeyeceği açıklanmalıdır. Nafaka ödenecekse; miktarı, ödeme günü, hangi hesaba ödeneceği ve artış koşulları gibi detaylar da protokole eklenmelidir.
5. Tarafların birbirinden maddi ve manevi tazminat isteyip istemedikleri, isteniyorsa bu tazminatların miktarı, ödeme günleri, hangi hesaba ödeneceği yazılmalıdır. Gerek nafaka gerekse de tazminat miktarları taraflarca belirlenmelidir; hakim bu eksikliği tamamlamayacaktır. Bu nedenle protokolde yer alan bu alacakların tam olarak belirtilmeleri önemlidir.
b. Protokole İhtiyari Olarak Eklenebilecek Maddeler
Tarafların yukarıda sayılan hususlarda anlaşmaları, protokol için yeterlidir. Ancak boşanma protokolüne ihtiyari olarak aşağıda belirtilen hususlara ilişkin düzenlemeler de eklenebilir;
1. Aslen tarafların taşınır ve taşınmazları, boşanma davasının konusu değildir. Bu malvarlığı değerleri, mal rejimi davasının konusudur. Ancak uygulamada ayrıca mal rejimi davası ile vakit kaybetmek istemeyen taraflar; malvarlığı değerlerini de protokole ekleyerek anlaşmaya varabilir ve böylelikle mal rejimi tasfiyesinde bulunabilirler.
2. Ziynet eşyalarının kimde kaldığı veya iade edilip edilmeyeceği protokole yazılabilir.
3. Ev eşyaları da taraflar arasında protokolde paylaştırılabilir.
4. Ayrıca tarafların kendilerine özgü, özel anlaşma şartları varsa, bu şartlar da protokole geçirilebilir. Örneğin taraflar çocuklarının özel okulda okumasına karar vermişlerse, özellikle velayet sahibi ebeveynin bu şartı çocuğun eğitim hayatı boyunca yerine getirmesi için, bu duruma dair protokole bir madde eklenebilir. Yine çocuğun özel okul masraflarının, sağlık giderlerinin, sağlık sigortası giderlerinin, tedavi giderlerinin, özel kurs giderlerinin, kırtasiye giderlerinin ve benzeri ek giderlerin protokole eklenmesi kararlaştırılabilir; böylelikle hangi ebeveynin ne kadar yardım sağlayacağı protokol ile güvence altına alınabilir.
5. Yine taraflar diledikleri takdirde mahkeme giderleri ve vekalet ücretlerinin taraflarca nasıl paylaşılacağı hususunda protokole ekleme yapabilirler.
BOŞANMA PROTOKOLÜ HAZIRLARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR NELERDİR?
Protokol açık, net ve yoruma kapalı olmalıdır. “Sonradan talep edilecektir”, “B_ir miktar tazminat ödenecektir_” gibi belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır.
Çocuklara ilişkin düzenlemelerde çocuğun üstün yararı gözetilmelidir. Çocuğu üstün yararı ayrıca hakim tarafından da gözetilecektir. Bu nedenle çocukla kurulan ilişkilerde hakimin de söz hakkı bulunmakta olup hakim tarafından uygun görülmeyen görüşme koşulları, mahkemece değiştirilebilir.
Nafaka ve tazminat gibi maddi talepler açık ve kesin olmalıdır. Böyle bir talep yoksa dahi, bu taleplerden feragat edildiği de açıkça yazılarak belirsiz durumlardan kaçınılmalıdır.
Protokol, dava dilekçesiyle uyumlu olmalıdır.
Boşanma davasının duruşmasında, hakim tarafından taraflara, protokolün kabul edilip edilmediği sorulur. Tarafların duruşmada hazır bulunarak protokolü bizzat kabul ettiklerini beyan etmeleri gerekir.
Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanma sürecinin hızlı ve sorunsuz şekilde tamamlanmasını sağlayan temel belgedir. Eksik veya hatalı düzenlenmiş bir protokol, davanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesine veya ileride yeni uyuşmazlıkların doğmasına neden olabilir. Bu nedenle protokolün, hem hukuki tekniklere uygun hem de taraf iradelerini tam ve doğru yansıtır şekilde hazırlanması büyük önem taşır. Uygulamada bir avukattan hukuki destek alınması, telafisi güç hak kayıplarının önüne geçecektir.
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ ÖRNEĞİ
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ
Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca anlaşmalı olarak boşanmaya karar vermişlerdir.
Tarafların müşterek çocuğu … doğumlu …’nın velayeti davacı/davalı anne/baba’ya bırakılacaktır.
Davacı/davalı diğer ebeveyn, çocuk ile her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cumartesi günü saat 10.00’dan Pazar günü saat 18.00’e kadar kişisel ilişki kuracaktır.
Davalı/davacı, çocuk için aylık … TL tutarındaki iştirak nafakasını her ayın 5’inde davalı/davacı velayet hakkını kullanan tarafın .... bankasındaki ...... IBAN numaralı hesabına ödeyecektir.
Taraflar birbirlerinden yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmayacaklarını, bu alacaklardan feragat ettiklerini kabul ve beyan ederler.
Taraflar, evlilik birliği içinde edinilen mallar yönünden birbirlerinden başkaca herhangi bir alacak ve talepte bulunmayacaklarını kabul ederler.
Ziynet eşyaları davacı/davalıya bırakılmış olup ziynet eşyaları konusunda taraflar arasında herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır.
Yargılama giderleri taraflarca eşit olarak karşılanacaktır.
İşbu protokol … tarihinde iki nüsha olarak düzenlenmiş ve imza altına alınmıştır.