BOŞANMA DAVASINDA MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT
BOŞANMA DAVASININ MALİ SONUÇLARI NELERDİR?
Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi, boşanma davasında maddi ve manevi tazminat talep edebilme hakkını düzenlemektedir. Maddi ve manevi tazminat, boşanma davalarının en önemli fer'ileri (yan talepleri) arasında yer alır.
Maddi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen tarafça talep edilebilir. Manevi tazminat ise kişilik hakları boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle saldırıya uğrayan tarafın, kusurlu olan diğer eşten uygun bir miktar para ödemesini talep etme hakkını ifade eder.
1. BOŞANMADA MADDİ TAZMİNAT
Maddi tazminat, boşanma nedeniyle ekonomik bir kayba uğrayan eşin, kusurlu olan diğer eşten zararının karşılanmasını talep etmesiyle gündeme gelir. Maddi tazminat, hiç kusuru olmayan ya da daha az kusuru olan eşin, eşinin kusurları nedeniyle gerçekleşen boşanma yüzünden, boşanma nedeniyle zarar gören mevcut ya da beklenen çıkarlarının tazmini amacıyla eşinden isteyebildiği para olarak tanımlanabilir.
Maddi Tazminat İçin Gereken Şartlar:
· Tazminat İsteyenin Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olması
Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi uyarınca, maddi tazminat talep edebilmek için eşin boşanmaya sebep olan olaylarda kusursuz veya karşı tarafa göre daha az kusurlu olması gerekir. Karşılıklı olarak açılan boşanma davalarında, her iki tarafın da kusurlu olduğu tespit edilirse, maddi tazminat talepleri reddedilebilir.
· Mevcut veya Beklenen Bir Menfaatin Bulunması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun emsal kararlarında, "mevcut ve beklenen menfaat" kavramının sadece para ile değerlendirilebilir bir kavram olmadığı belirtilmiştir. Evlilik birliği içerisinde yapılan ev işleri (yemek, ütü, temizlik, çamaşır, bulaşık gibi), çocukların bakım ve sorumluluğunun üstlenilmesi gibi durumlar da evlilikteki mevcut ve beklenen menfaatler kapsamında sayılır.
· Boşanma ile Menfaat Kaybı Arasında Nedensellik Bağı
Boşanma olayı ile menfaatin zedelenmesi arasında doğrudan bir nedensellik bağı bulunmalıdır. Yani, mevcut veya beklenen menfaatin zedelenmesi, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle gerçekleşmiş olmalıdır.
· Kusurlu Tarafın Varlığı
Maddi tazminatın hükmedilebilmesi için diğer eşin kusurlu olması gerekir. Kusur oranı belirgin şekilde diğer eşten fazla olmalıdır.
2. BOŞANMADA MANEVİ TAZMİNAT
Manevi tazminat, kişilik hakları boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle saldırıya uğrayan ve kusursuz veya daha az kusurlu olan eşin, kusurlu diğer taraftan uygun bir maddi ödemesini talep edebilmesidir. Manevi tazminat, eşin uğradığı manevi zararı, duygusal acısını, onur kırıklığını ve psikolojik etkilerini telafi etmeyi amaçlar.
Manevi Tazminat İçin Gereken Şartlar:
· Kişilik Haklarına Saldırı Oluşması
Boşanmaya sebep olan olaylar, eşin kişilik haklarına açık bir saldırı niteliğinde olmalıdır. Kişilik haklarına saldırı örnekleri şunlardır:
▫ Aldatma (zina)
▫ Hakaret, küfür ve aşağılayıcı sözler
▫ Fiziksel şiddet uygulaması
▫ Tehdit ve zor kullanma
▫ Evlilik birliğinin görevlerini ciddi şekilde ihlal etme
▫ Evden izinsiz ve haklı bir sebep olmadan ayrılma
▫ Eşin ailesine karşı saygısız davranışlar
· Daha Az Kusurlu veya Kusursuz Olmak
Manevi tazminat talep eden eş, diğer tarafa göre daha az kusurlu veya kusursuz olmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları, eşlerin eşit kusurlu olması halinde manevi tazminat taleplerinin reddedileceğini belirtmiştir.
TAZMİNAT TALEPLERİ BOŞANMA DAVASINDAN AYRI TALEP EDİLEBİLİR Mİ?
Boşanmadan kaynaklı tazminat talepleri, boşanma davası dilekçesiyle birlikte talep edilebileceği gibi, boşanma kararı kesinleştikten sonra da ayrı bir dava olarak 1 yıl içinde talep edilebilir. 1 yıllık süre zamanaşımı süresidir. Medeni Kanun'un 178. maddesinde “Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.” şeklinde belirtildiği üzere, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden tazminata ilişkin dava hakkının, boşanmanın kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl içerisinde zamanaşımına uğrayacağını düzenlemiştir.
TAZMİNAT MİKTARI NASIL TESPİT EDİLİR?
Mahkemeler, tazminat miktarını belirlerken aşağıdaki faktörleri dikkate alırlar:
Ø Tarafların Ekonomik ve Sosyal Durumları: Eşlerin gelir düzeyi, mal varlığı, yaşam tarzı
Ø Kusur Oranları: Her iki tarafın boşanmaya sebep olan olaylardaki kusur derecesi
Ø Olayın Ağırlığı: Kişilik haklarına yapılan saldırının niteliği ve ciddiyeti
Ø Evliliğin Süresi: Evlilik birliğinin ne kadar sürdüğü
Ø Para Biriminin Alım Gücü: Enflasyon ve ekonomik durumun tazminat miktarına etkisi
Ø Hakkaniyet İlkesi
Yargıtay kararında, tazminat miktarının belirlenirken tarafların sosyal ve ekonomik durumları, kusur oranları ve hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA TAZMİNAT
Yargıtay'ın çeşitli kararları, boşanma davalarında tazminat konusundaki uygulamayı aydınlatmaktadır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/1473 E., 2018/1824 K. sayılı kararında, davalı-karşı davacının boşanma kararı tarihinden sonraki ve kesinleşme tarihinden önceki bir dönemde başka bir erkekle birlikte yaşamaya başladığı durumdaki manevi tazminat isteminin kabul edildiği belirtilmiştir. Kararda, "tarafların boşanmasına ilişkin karar tarihinden sonraki ve bu kararın kesinleşme tarihinden önceki bir dönemde davalı-karşı davacının başka bir erkekle birlikte yaşamaya başladığı hususunda yerel mahkeme ile Özel Daire arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Hal böyle olunca, somut olayda mahkemece davalı-karşı davacının açıklanan şekilde gerçekleşen eyleminin davacı-karşı davalının sosyal kişilik değerlerine saldırı niteliğinde olduğu ve bu haksız eylemi nedeniyle sorumlu olduğu kabul edilerek davacı-karşı davalı yararına uygun bir manevi tazminata hükmedilmelidir" denilmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/1576 E., 2018/207 K. sayılı kararında, davalı erkeğin eşine fiziksel şiddet uyguladığı, hakaret ettiği ve sadakat yükümlülüğüne aykırı hareket ettiği, davacı kadının ise alkollü olarak eve geç gelmesi ve kocasını küçümsemesi nedeniyle kusurlu olduğu, ancak kusurun ağırlığının davalı erkekte olduğu belirtilmiştir. Kararda, "davalının sadakat yükümlülüğüne aykırı hareket etmiş olması nedeniyle ağır kusurlu olduğu; eşlerin sosyal statüsü, evlilikte geçen süre, davalının kusurunun ağırlığı, kadının boşanmakla evlilik birliğinin sağladığı haklardan yoksun kalacak olması ve hakkaniyet ilkeleri göz önüne alındığında, takdir ve tayin edilen maddi ve manevi tazminat miktarlarının yerinde olduğu" gerekçesiyle davacı kadının tazminat taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜNDE TAZMİNATLAR NASIL BELİRLENMELİDİR?
Anlaşmalı boşanma durumunda, taraflar boşanma protokolünde maddi ve manevi tazminat konusunu da düzenleyebilirler. Protokolde şu hususlar açıkça belirtilmelidir:
Ø Tazminat Miktarı: Net ve kesin bir rakam belirtilmelidir ("bir miktar" gibi belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır)
Ø Ödeme Şekli: Toptan mı yoksa aylık mı ödeneceği
Ø Ödeme Tarihi: Hangi gün ve hangi hesaba ödeneceği
Ø Gecikme Faizi: Ödeme gecikmesi halinde uygulanacak faiz oranı
⚠Tazminat davaları, ispat yükümlülüğü ve somut delillerin doğru şekilde sunulması gerektirdiği için uzman bir hukukçu desteği almanızı öneririz. Avukatlık hizmeti, hak kayıplarının önlenmesi ve hakkaniyetli bir tazminat miktarına hükmedilmesi açısından büyük önem taşır.